Vala

Besë nuk ka as dashuria. Nëse dikush të dërgon mesazh dashurie, pas tij mund të qëndrojë një therë që shkatërron gjithçka shpirtërore. Por, kur pret që jeta të merr kah rrënues, ndodh që vjen gëzimi e hareja. Të papriturat e jetës nuk kanë të mbaruar, ashtu sikur thoshte poeti arbëresh Vorea Ujko, se kur pret dashurinë vjen vdekja e kur pret vdekjen vjen dashuria, shkruan “Kosovarja”.

Më në fund, krejt çka kishte mbetur nga babai ishte oda që shërbeu edhe për pritje kur vdiq, më 19 mars 1999, vetëm pesë ditë para bombardimeve të NATO-s mbi caqet serbe. Aty do të vinin liderë, hoxhallarë, njerëz të dijes, por edhe ballistë – miq të babait. Do të vinin të flisnin vetëm fjalë të mira, ashtu qysh flitet për të vdekurin. Por, kishte edhe të tillë që vinin të dëgjonin se çfarë do të ndodhte ditëve në vijim, në prag të luftës së përgjithshme në Kosovë.

Ishte kohë kur skenat për shqiptarët që masakroheshin ishin bërë të zakonshme. Ishte kohë kur Serbia kishte sjell në Kosovë paramilitarë të droguar, e që thikat i kishin hobi. Ishte kohë që të linte rrëfimin në gjysmë, apo ende pa e nxjerrë nga goja. Sepse, po të futeshin në oborr forcat serbe, do të iknim shpejt e shpejt, meqë serbët nuk bënin luftë, por pabesi e fëlliqësira.

Më 15 prill, kah 11, forcat serbe u futën në fshat. Lagja ku jetoj unë nisi të braktisej. Gra e fëmijë zunë të largoheshin me të shpejtë, ndërsa njëra prej autoblindave ndaloi mbi ne dhe e drejtoi tytën kah turma. Lotët për babanë ngrinë në fytyrat tona, e shtëpitë Zoti e di kur do t’i shihnim, apo nëse do i shihnim fare… Aty do linim varrin e babait, si roje dhe si një arsye më shumë për t’u kthyer në shtëpitë tona…

Lamë shtëpitë, lamë varret, lamë gjithçka që kishim, por më të lumtur dukeshin të vdekurit, ashtu qysh kishte thënë dikush në odë se do vinte koha t’u merrnin lakmi të vdekurve, shkruan “Kosovarja”.

Dallëndyshet e Kukësit

Të dielën që sapo iku, kalova pranë Kukësit. Gjatë “Rrugës së Kombit”, në disa tela të vjetër, ishin renditur disa zogj. Diçka më përsëritej në mendje dhe koka nuk gjeti fuqi mendore të ecte para pa e ndalur veturën. Do të ketë qenë ndonjë koincidencë e ndonjë ëndrre, mendoja me vete.

Kur kisha shkuar në Kukës, nga fillimi i muajit maj 1999, për ta kërkuar nënën, me të cilën ishim ndarë pa e ditur drejtimin e njëri-tjetrit, në po ata tela i pata parë dallëndyshet e renditura, e që dukeshin sikur më përshëndesnin, duke më rritur shpresën se do ta gjeja nënën në “Kampin Italian 2”.

Por, ato dallëndyshe tashmë mund të kenë ngordhur… Por, telat ndodheshin ende dhe dallëndyshet e reja do kenë ardhur përsëri, do e kenë trasuar rrugën nga Misiri, për të qëndruar aty, ku prindërit e tyre kishin qëndruar para gati 20 vjetësh.

Ndalova veturën aty ku uji rridhte dhe hodha shikimin andej stenës së lartë prej betoni, duke parë majat e pemëve dhe malit të pishnajës, ku dikur nuk kishte ekzistuar “Rruga e Kombit”. Aty ishte një dalje për në fushën e kampeve të shumta, ku strehonin kosovarët e mi. Lash veturën dhe u ngjita shkallëve për të dalë te vendi i ish-kampeve tona. Atëbotë, çadër më çadër dhe arrita ta gjeja nënën time… Ishte e lodhur, e rraskapitur. E dërrmuar nga mërzia.

U gëzuam shumë që u takuam. Asnjëri nuk mund të flisnim asnjë fjalë të vetme. Nëna më shtrëngoi fort, duke ma vënë kokën në kraharorin tim. Pastaj, për ta zbutur intrigën e lotëve, më tha se je bërë si lis, shkruan “Kosovarja”.

Unë u bëra sikur qeshja, por më zuri me lot në sy.

“Kështu nuk e kemi bërë”, më tha.

Pastaj, më pyeti se kur do të kthehemi në shtëpi…

“Së shpejti do të kthehemi, nënë! Nuk do të kalojë as muaji dhe do të jemi atje, në shtëpinë tonë”, ia ktheva.

“Po, nëse i kanë djegur shtëpitë tona?!”, më tha.

“E kemi varrin e babait…”, i thashë në vend të përgjigjes.

Folëm sa folëm dhe u nisëm për në Shkodër. Gëzimi e përtëriu nënën. I kaluan dhimbjet dhe mundimet. U vendosëm në Shkodër në një shtëpi të mirë…

Nuk e dija nëse do të ktheheshim për një muaj, nëse do i gjenim “në këmbë” shtëpitë tona apo nëse nëna do kthehej e gjallë në shtëpi…

Dhe, tash, i futur në parkun e pishnajës së Kukësit dhe në mes mollëve të dikurshme, sikur e kisha nënën në përqafim akoma. E ndjeja peshën e saj në kraharorin tim. Më dukej se po ecja bashkë me nënën time, sikur po ktheheshim në shtëpi… E përjetova sërish erën e nënës dhe te një trëndafil pranë mollëve. Thashë: “Oh, sa shumë më ke munguar nënë! Mu desh të vij në Kukës për ta ndjerë erën tënde!”.dolën lotët. Në çast pranë meje kaloi një plakë dhe më pyeti se a ishte me mua çdo gjë në rregull, meqë m’i kishte parë lotët. I thashë se po e kujtoja vitin 1999, kohë kur erdha për ta kërkuar nënën time në kampin e refugjatëve. Dhe, më kapluan kujtimet e asaj kohe…

Plaka, pasi më shikoi me keqardhje, vazhdoi rrugën e vet…

Prandaj, sado që shkruaj, nuk ngopem me kujtimet për nënën time në Kukës dhe për dallëndyshet e Kukësit që ma gjetën nënën. Tash kisha dëshirë t’i falënderoja dallëndyshet e renditura në telat e vjetër, por nuk i gjeta askund…

Ëmbëlsirat e pikëllimit

U kthyem në shtëpitë tona atë vit kur kishim më së shumti gëzim. E kishim pritur lirinë dhe shpresonim ta bënim shtetin tonë, për çka edhe kishim arsye të festonim. Festë gjithkah dhe gëzim në çdo shtëpi. Me të kthyer në shtëpi, gjëja e parë që duhej bërë ishte pastrimi i shtëpisë dhe i oborrit. Mora kosën ta kositja barin, meqë ishte rritur si kurrë më parë. E, nëse do kishte mina në oborr, unë do të vritesha i pari…

Tek nisa të kositja, në fqinjësi u dëgjua një shpërthim. Fqinji im kishte rënë në minë. Minën e kishin montuar, duke e lidhur me rezën e derës së shtëpisë. Me të tërhequr rezën ajo kishte shpërthyer dhe u plagosën rëndë dy vetë, e që ishin afër derës.

U gëzuam kur u pastrua oborri. Nuk u gjetën mina në oborrin tonë. Nuk ndodhi më asgjë e keqe…

Pas pak ditësh nisën të vinin motrat nga jashtë, me të dëgjuar që jemi kthyer. U bë shtëpia me lot e gëzim, vaj e aheng. Nëna dukej më mirë dhe ishim të gëzuar që shpëtoi në luftë.

Motrat dhe nusja ime bën ëmbëlsira për festën tonë të madhe – lirinë e shumëpritur. Bën aq shumë sa i mbaj mend edhe tash.

Por, po atë ditë, fatkeqësisht, nëna pat sulm në zemër. Na mbetën ëmbëlsirat pa i ngrënë, mbi tavolina… Na mbeti kënga në buzë. Na mbeti çdo gjë në gjysmë. Gëzimi u shndërrua në hidhërim, sikur që hidhërimi dhe pikëllimi u bën gëzime kur u nisëm nga Shkodra për në Kosovë.

Mbetëm të traumatizuar të gjithë. E humba besimin në çdo gjë të bukur. Nuk thonë kot: “Nis ëmbël, përfundon hidhët! Nis hidhët e mbaron ëmbël!”.

Nëse dikush të dërgon mesazh dashurie, pas tij mund të jetë një therë e madhe, që të prekë deri në asht…

Safet Krivaça “Kosovarja”

Loading...

MUND TË JU PËLQEJNË